Ginnegappen

LET OP; Dit bericht kan als schokkend worden ervaren of een trigger bevatten. Heb jij na het lezen van dit artikel vragen of gedachten, of ken je iemand die hier mee rondloopt? Neem dan contact op met een huisarts of crisisdienst. 113 Online is bereikbaar via chat of telefoon.

De meeste mensen stellen zichzelf één vraag als er iets groots besloten moet worden. Is dit de juiste keuze?

Ik stel er twee. En de tweede komt eerst. “Ben ik dit, of is dit een periode?”

Dat is geen filosofische vraag. Dat is een praktische vraag, en het antwoord bepaalt alles wat daarna komt. Want ik heb jaren geleden moeten leren dat mijn hoofd niet altijd betrouwbaar is, en dat is lastig. Niet omdat ik dom ben. Niet omdat ik mezelf niet ken. Maar omdat de stand van mijn stemming iets doet met hoe overtuigd ik ergens van ben, zonder dat ik die stand zelf goed kan aflezen. Een beetje zoals ChatGPT dat doet met de informatie die het krijgt: het kan er een conclusie uit trekken, maar het kan niet altijd goed inschatten of die conclusie klopt.

Dit stuk gaat over hoe je dan toch beslist. Over grote dingen. Onomkeerbare dingen. Ik ga je geen zekerheid geven, want die heb ik zelf ook nog niet gevonden.

De tweede vraag

Iemand zonder stemmingsstoornis weegt af. Voors, tegens, gesprekken, slecht slapen. En op een gegeven moment vóélt er iets. Dat gevoel geeft de doorslag, en dat is prima. Dat gevoel is meestal een optelsom van dingen die je wel weet maar niet kunt uitspreken.

Bij mij is dat gevoel ook informatie. Alleen komt het uit een bron die ik heb moeten leren controleren op juistheid.

In een goede periode kan alles. Beslissingen kosten dan niets. Ik begin aan vijf dingen tegelijk en ze lijken allemaal even logisch. In een slechte periode kan niets, en voelt alles definitief. Allebei die toestanden leveren mij een gevoel van zekerheid op. Allebei zijn ze overtuigend.

En dat is precies het probleem.

Waarom “slaap er een nachtje over” niet werkt

Het standaardadvies bij een grote beslissing is dat je er een nacht over moet slapen. Voor de meeste mensen klopt dat ook. Een nacht haalt de scherpste emotie eraf, en de ochtend is een eerlijker rechter dan de avond.

Mijn periodes duren geen nacht.

Ze duren weken. Soms maanden. Ik word wakker in dezelfde periode als waarin ik in slaap viel, met hetzelfde gevoel van zekerheid, en dat voelt dan als bevestiging. Terwijl er niets is bevestigd. Er is alleen tijd verstreken binnen dezelfde toestand.

Dus heb ik een andere maateenheid nodig. Geen uren. Geen dagen. Stemmingen.

Wat een besluit moet overleven

Een groot besluit moet bij mij minstens één hoge en één lage periode overleven voordat ik het serieus neem.

Dat klinkt simpeler dan het is, maar de logica erachter is bruikbaar. Als een plan alleen bestaat wanneer ik energie heb, dan was het de energie. Als een plan alleen bestaat wanneer ik leeg ben, dan was het de leegte.

Wat in allebei overeind blijft, ben ik.

Dat kost tijd. Soms maanden. En ik weet hoe dat klinkt tegen iemand die wil dat het nú klaar is, die al veel te lang in de onzekerheid zit en gewoon verder wil. Maar een besluit dat je niet kunt terugdraaien verdient de traagste test die je hebt.

Ondertussen kun je wel bewegen. Kijk welk deel van je besluit omkeerbaar is en doe dat deel eerst. Bijna elke grote beslissing heeft een voorportaal: iets wat je kunt proberen, uitzoeken, aanvragen of bespreken zonder dat de deur achter je dichtvalt. Daar mag je wél snel in zijn. Het scheelt maanden stilstand, en het levert informatie op die je anders nooit had gekregen.

Opschrijven, met een datum erbij

Schrijf op wat je wil en waarom. In je eigen woorden, niet netjes, niet voor publiek. Zet de datum erbij.

En dan het belangrijkste: laat het staan. Niet herschrijven, niet mooier maken, niet corrigeren als je er later anders over denkt. Lees het terug op een moment dat je duidelijk anders in je vel zit.

Wat je dan merkt is soms ongemakkelijk. Je herkent je eigen redenering niet altijd. Je leest iets terug wat volstrekt logisch leek en denkt: wie schreef dit. Dat is geen reden tot paniek. Dat is de test die zijn werk doet.

Ik houd al jaren bij hoe ik erin zit. Elke stemming, elk energieniveau. Ik begon daarmee om een patroon te vinden, en dat patroon heb ik nooit gevonden. Maar het bleek iets anders op te leveren. Ik kan opzoeken hoe ik eraan toe was in de weken dat ik iets dacht.

De vraag die je aan anderen stelt

De meeste mensen vragen aan hun omgeving: wat vind jij ervan?

Dat is de verkeerde vraag. Daarmee nodig je mensen uit om een mening te hebben over jouw leven, en die geven ze maar al te graag. Voor je het weet zit je een besluit te verdedigen dat je zelf nog aan het onderzoeken bent.

Stel een andere vraag. Herken je mij hierin?

Dat is iets heel anders. Je vraagt niet om een oordeel, je vraagt om een spiegel. En het antwoord is bruikbaar: “ja, dit ben jij, dit zeg je al twee jaar” is informatie. “Nee, zo ken ik je niet, dit is nieuw” is óók informatie.

Vraag het aan twee of drie mensen. Niet aan iedereen. Kies de mensen die je in meerdere toestanden hebben meegemaakt, die je hebben gezien op de dagen dat je niet leuk was. Niet de mensen die alleen de vrolijke versie kennen, want die kunnen het simpelweg niet beoordelen.

Wat dit niet betekent

Nu het deel dat ik het belangrijkst vind, en waar ik heel duidelijk in wil zijn.

Je waarneming op momenten wantrouwen is niet hetzelfde als niet in staat zijn om over je eigen leven te beslissen. Dat zijn twee totaal verschillende dingen, en ze worden voortdurend door elkaar gehaald. Ook door mensen die het goed bedoelen.

Een diagnose is geen permanente diskwalificatie van je oordeel.

Toch is dat wel hoe het soms terugkomt. “Weet je het wel zeker, met alles wat er speelt?” Vaak liefdevol bedoeld. Maar wat er landt is: jouw oordeel staat standaard onder verdenking, en dat van mij niet. Terwijl diegene zijn eigen grote beslissingen waarschijnlijk in één avond heeft genomen, met een glas wijn erbij en zonder één enkele controlevraag.

Ik heb gemerkt dat dit het zwaarste weegt van alles. Zwaarder dan de twijfel zelf. Het idee dat iemand de conclusie van jouw leven van je af kan nemen omdat er een woord in je dossier staat.

Dat mag niet gebeuren. Dat hoeft ook niet.

Tot slot

Als jij nu voor iets groots staat, met een hoofd dat je niet altijd vertrouwt, dan geef ik je mee wat ik zelf gebruik.

Neem er langer over dan comfortabel voelt. Schrijf het op, met een datum, en laat het staan. Doe alvast het deel dat je nog kunt terugdraaien. Vraag aan twee of drie mensen niet wat ze ervan vinden, maar of ze jou erin herkennen.

En dan beslis je. Zelf.

Want dat mag je. Ook met een hoofd dat schommelt, ook met een diagnose, ook op een dag dat je jezelf niet helemaal vertrouwt. Dat recht is nooit van je afgenomen, wat iemand ook suggereert.

Je bent niet je diagnose. Je bent degene die er ondanks alles zorgvuldig mee omgaat.

En dat is meer dan genoeg.

💙